یکی از مشکلات رایجی که بسیاری از رانندگان با آن مواجه میشوند، روغنسوزی موتور است. روغنسوزی میتواند عملکرد موتور را به شدت تحت تأثیر قرار دهد، مصرف سوخت را افزایش دهد، آلایندگی تولید کند و در نهایت باعث آسیب جدی به قطعات داخلی موتور شود. شناخت انواع روغنسوزی، دلایل آن و نحوه تشخیص میتواند به افزایش عمر موتور و کاهش هزینههای تعمیراتی کمک زیادی کند.
در این مقاله قصد داریم بهطور جامع به بررسی روغنسوزی، دلایل وقوع آن، انواع مختلف روغنسوزی و راههای پیشگیری و تعمیر آن بپردازیم.
روغنسوزی چیست؟
روغنسوزی به حالتی گفته میشود که روغن موتور، بهجای گردش در مسیر روانکاری، وارد محفظه احتراق شده و به همراه سوخت بسوزد. این پدیده معمولاً با دود آبیرنگ از اگزوز، کاهش سطح روغن و در برخی موارد کاهش قدرت موتور همراه است.
وظیفه روغن موتور
پیش از بررسی روغنسوزی، بهتر است بدانیم که روغن موتور چه وظایفی بر عهده دارد:
- روانکاری قطعات متحرک
- کاهش اصطکاک
- خنککردن قطعات داخلی
- جلوگیری از خوردگی و زنگزدگی
- پاکسازی رسوبات و ذرات معلق
هرگونه اختلال در گردش مناسب روغن، نه تنها منجر به روغنسوزی میشود، بلکه میتواند به صدمات جبرانناپذیری در موتور بینجامد.
انواع روغنسوزی در موتور
روغنسوزی به دو نوع کلی تقسیم میشود:
۱. روغنسوزی از قسمت بالای سیلندر (از مسیر سوپاپها یا گایدها)
در این حالت، روغن از مسیر سوپاپها و گاید سوپاپ به داخل محفظه احتراق نشت میکند. مهمترین علائم این نوع روغنسوزی:
- خروج دود آبی هنگام استارت سرد موتور
- کمشدن سطح روغن بدون نشت قابل مشاهده
- باقیماندن چربی یا دوده روی شمع
۲. روغنسوزی از قسمت پایین سیلندر (از مسیر رینگ پیستون یا بوش سیلندر)
در این نوع، روغن از طریق رینگهای پیستون یا دیواره سیلندر وارد اتاق احتراق میشود. علائم آن عبارتاند از:
- خروج دود آبی هنگام فشار زیاد روی موتور
- مصرف زیاد روغن در مسافتهای بالا
- افت فشار موتور
دلایل روغنسوزی موتور
روغنسوزی میتواند به دلایل متعددی اتفاق بیفتد. در ادامه مهمترین عوامل مؤثر در بروز روغنسوزی بررسی شدهاند:
۱. خرابی رینگهای پیستون
رینگها وظیفهی آببندی بین پیستون و دیواره سیلندر را دارند. اگر رینگها:
- ساییده شوند
- بشکنند
- یا در شیار خود گیر کنند
در این حالت روغن از پایین وارد محفظه احتراق شده و میسوزد.
۲. خرابی بوش یا جداره سیلندر
خط افتادن یا خراش روی جداره سیلندر باعث عبور روغن به اتاق احتراق میشود. این اتفاق معمولاً به دلیل:
- کارکرد زیاد موتور
- روانکاری ضعیف
- یا ورود ذرات جامد به روغن رخ میدهد.
۳. خرابی کاسهنمد سوپاپ یا گاید سوپاپ
سوپاپها برای باز و بسته شدن دقیق نیاز به راهنما (گاید) دارند. در صورت خرابی:
- گاید سوپاپها (لقی زیاد)
- یا خشک و خراب شدن کاسهنمد سوپاپ
روغن از بالا وارد سیلندر میشود و میسوزد.
۴. استفاده از روغن نامرغوب یا غیراستاندارد
روغنهایی با ویسکوزیته (غلظت) پایین یا فاقد افزودنیهای مناسب، در دمای بالا خاصیت روانکاری و چسبندگی خود را از دست داده و وارد محفظه احتراق میشوند.
۵. گرفتگی یا مسدود شدن هواکش موتور (PCV)
سیستم تهویه کارتر یا PCV گازهای داخل موتور را خارج میکند. اگر این سیستم خراب یا مسدود شود، فشار داخل کارتر زیاد شده و روغن از طریق شیارهای پیستون وارد سیلندر میشود.
۶. رانندگی با دور موتور بالا یا سربالایی مداوم
در شرایط کاری سنگین، اگر موتور مستهلک باشد یا روغن کم کیفیت باشد، احتمال ورود روغن به محفظه احتراق افزایش مییابد.
علائم و نشانههای روغنسوزی
برای تشخیص روغنسوزی، به علائم زیر توجه کنید:
- دود آبیرنگ از اگزوز
- کاهش سطح روغن بدون نشتی قابل مشاهده
- روغنی شدن سر شمعها
- بوی سوختن روغن در هنگام رانندگی
- افت قدرت موتور
- افزایش آلایندگی در معاینه فنی
- روغنی شدن لوله اگزوز از داخل
چگونه از روغنسوزی پیشگیری کنیم؟
اگر میخواهید عمر موتور خودروتان افزایش یابد و گرفتار تعمیرات پرهزینه نشوید، این نکات را رعایت کنید:
- استفاده از روغن موتور مناسب با توصیه کارخانه
- تعویض منظم روغن و فیلتر آن
- جلوگیری از رانندگی در دور موتور بالا بهصورت مداوم
- استفاده از فیلتر هوا با کیفیت و تمیز
- بررسی و سرویس منظم سیستم PCV
- گرم کردن صحیح موتور در روزهای سرد
- بررسی سطح روغن بهصورت دورهای
تعمیر روغنسوزی چگونه انجام میشود؟
برای رفع روغنسوزی، باید ابتدا محل نشتی روغن به محفظه احتراق مشخص شود. سپس بسته به نوع روغنسوزی، مراحل تعمیر میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تراش یا تعویض بوش سیلندر
- تعویض رینگهای پیستون
- تعمیر یا تعویض گاید و کاسهنمد سوپاپ
- سرویس یا تعویض سیستم PCV
- استفاده از روغن موتور با ویسکوزیته بالاتر (در موارد محدود و موقت)
در برخی خودروها، افزودنیهایی برای کاهش روغنسوزی به بازار عرضه شدهاند، اما این محصولات بیشتر کاربرد موقتی دارند و در موارد حاد کارایی لازم را ندارند.
روغنسوزی و آلایندگی محیطزیست
یکی از نتایج مهم روغنسوزی، افزایش میزان آلایندههای خروجی از موتور است. سوختن روغن باعث تولید دود آبی، ذرات معلق، ترکیبات گوگرددار و هیدروکربنهای نسوخته میشود که همگی برای سلامت انسان و محیطزیست مضر هستند.
در بسیاری از کشورها، خودروهای دارای روغنسوزی شدید مجاز به عبور از معاینه فنی نیستند.
جمعبندی
روغنسوزی موتور مشکلی جدی اما قابل پیشگیری است. این عیب میتواند ناشی از خرابی رینگ پیستون، گاید سوپاپ، بوش سیلندر یا سیستم تهویه موتور باشد. با توجه به علائم مشخص مانند دود آبی، کاهش سطح روغن و روغنی شدن شمع، میتوان آن را در زمان مناسب تشخیص داد و از آسیبهای پرهزینه جلوگیری کرد.
با سرویس بهموقع، استفاده از روغن مناسب، بررسی سیستم PCV و جلوگیری از رانندگی پر فشار، میتوان احتمال وقوع روغنسوزی را تا حد زیادی کاهش داد.
برای مطالعه بیشتر درباره موتورهای درون سوزمیتوانید از سایر مقالات سایت ما و یا ویکی پدیا بازدید کنید
